CÓ NHỮNG NỖI KHỔ MÀ CHỈ SAU THỨC TỈNH MỚI CÓ

Sau thức tỉnh, thường có một giai đoạn mà trong #Thiền tông gọi là thấy trâu, #chăn_trâu và thuần trâu. Nhưng chăn trâu không phải lúc nào cũng thảnh thơi. Có khi chính con trâu ấy quậy phá, làm náo loạn cả thân tâm, dù bên ngoài mọi thứ vẫn thanh bình và thậm chí chẳng có nguyên nhân gì quá lớn.

Có những chuyện mà trước kia còn xảy ra tệ hơn thế, nhưng lúc đó ta chưa thật sự xem việc quay vào #quan_sát chính mình là quan trọng. Ta chưa để tâm đến thân tâm, nên cứ lướt qua, phớt qua mà không thấy rõ. Còn bây giờ, ta thấy rõ hơn. Và chính vì thấy rõ, nên đôi khi lại có thêm lý do để bực.

Mà trạng thái ấy cũng tùy hôm. Có hôm mọi thứ #sáng_suốt, #yên_bình, ta như một người thật sự vững chãi, có thể lướt qua mọi con sóng. Nhưng cũng có hôm, bên trong như không thể chứa thêm bất kỳ một điều trái ý nào nữa, chỉ cần thêm một chút là tràn ly. Có lúc không biết có phải chính cái đầu đang chống lại mình không, mà càng để ý tới nó, càng thấy những dòng suy nghĩ tự nhiên tràn ra không kiểm soát được. Ta như mất quyền lựa chọn nội dung mình muốn nghĩ, mà bị buộc phải chứng kiến những nội dung ấy. Rồi chúng sinh sôi ra như nấm.

Khi những #suy_nghĩ ấy sinh sôi đủ nhiều, chúng bắt đầu tạo thành cảm xúc #tiêu_cực, rồi mang theo một #lực_thôi_thúc hành động theo chính nội dung đó. Người quan sát lúc này trở nên #bực_bội, vì thấy trong mình có quá nhiều #mâu_thuẫn đang cùng diễn ra. Và phần lớn, họ bực chính mình, vì thấy mọi thứ rõ rành rành như thế mà vẫn chưa làm cho nó khác đi được.

Cơn bực này đôi khi còn mạnh hơn cả lúc xưa. Bởi ngày xưa, khi suy nghĩ kéo đến, ta không thấy nó để mà bực, hoặc ta đồng hóa nó là mình, nên cứ thế bị nó lôi đi. Khi ấy vẫn khổ, nhưng không có cái bực của sự giằng co giữa một bên đang quan sát và một bên đang kéo lê mình đi.

Có những lúc các suy nghĩ vu vơ, xàm xàm không đủ sức làm ta bực. Nhưng hễ có điều gì chạm trúng đúng điểm yếu, đúng chỗ #vướng_kẹt trong nội tâm, thì hàng loạt suy nghĩ ấy lại ập đến. Và lúc này, chúng dễ tác động hơn rất nhiều, khiến ta dễ rơi vào tiêu cực hơn hẳn so với bình thường.

Điều đó cho thấy vẫn còn nhiều thứ mà cái tôi của ta xem là quan trọng, vì ta chưa thể tự mình thông suốt hết mọi dính chấp. Nên những dòng suy nghĩ tưởng như vô hại ấy vẫn cứ nằm đó, chờ đến lúc bị chạm trúng điểm yếu là lại ào ra, mang sức nặng mạnh hơn ngày thường.

Ví dụ, nếu bạn quá coi trọng việc phải đạt được một điều gì đó cho bản thân, thì bạn sẽ thường xuyên quan tâm và tính toán về nó theo chiều hướng lo lắng, vì không muốn mọi thứ diễn ra bất như ý. Bởi vậy, chỉ cần một nhân duyên bên ngoài hay một dòng suy nghĩ bên trong chạm trúng đúng điểm yếu này, tâm sẽ loạn lên ngay. Lúc ấy ta rất dễ bị cuốn theo, không còn rõ đâu là phải trái. Con trâu đã nắm được thóp của ta, rồi lại tiếp tục đưa đến thêm nhiều suy nghĩ phân vân, tiêu cực, bắt ta phải tính toán nhiều hơn và chìm dần vào mê trận của chính mình.

Cho nên, giai đoạn này không phải là mình tu sai, cũng không phải vì sau thức tỉnh mà mọi thứ trở nên tệ hơn. Chỉ là bây giờ ánh sáng đã chiếu rõ hơn, nên những gì trước kia âm thầm vận hành trong bóng tối nay không còn trốn được nữa. Cái khổ cũ vẫn đó, nhưng bây giờ nó bị thấy ra. Và chính vì bị thấy ra, nên nó tạo cảm giác bức bối, giằng co, mệt mỏi hơn trước.

Nhưng thật ra, đây lại là một bước tiến. Bởi nếu không thấy, ta sẽ còn tiếp tục bị nó dắt đi một cách vô thức. Còn khi đã thấy, dù vẫn còn bị kéo, vẫn còn bực, vẫn còn loạn, thì ít nhất trong ta đã có một phần không còn hoàn toàn đồng hóa với nó nữa. Chính phần thấy đó là khởi đầu của #tự_do.

Việc của người đi qua giai đoạn này không phải là ép mình phải hết loạn ngay, cũng không phải cố tỏ ra thanh thản hay #giác_ngộ. Mà là kiên nhẫn nhìn, kiên nhẫn chịu, kiên nhẫn đi qua những lần trâu nổi điên như vậy, để dần dần không còn bị nó nắm thóp nữa. Mỗi lần bị kéo đi rồi lại thấy ra, mỗi lần loạn rồi lại quay về, là một lần con trâu bớt hoang hơn một chút.

Rồi sẽ đến lúc, những điều từng dễ dàng làm mình tràn ly sẽ không còn sức mạnh như cũ nữa. Những suy nghĩ từng ập đến như bão rồi cũng sẽ yếu dần. Không phải vì ta giết được chúng, mà vì ta không còn nuôi chúng bằng sự #đồng_hóa và #sợ_hãi nữa. Khi ấy, chăn trâu không còn là một cuộc vật lộn triền miên, mà trở thành một sự thuần hóa tự nhiên trong ánh sáng của thấy biết.

Và có lẽ, nỗi khổ xuất hiện sau thức tỉnh cũng chính là cái giá phải trả để đi đến một tự do thật sự. Không phải tự do của một người luôn vui, luôn ổn, luôn thanh tịnh, mà là tự do của người đã thấy rõ cả bóng tối lẫn ánh sáng trong mình, và không còn muốn quay lại sống mù nữa.