Tưởng đâu tự do ở chân trời mới, ai ngờ lại là bẫy của ego.

Sau khi tỉnh thức, bản ngã có thể bám ngay vào mong muốn rất chính đáng của ta — như muốn tự do hơn, muốn rời một môi trường , muốn khép lại cái cũ — rồi biến nó thành ảo tưởng: “Chỉ cần thoát khỏi thực tại này, mình sẽ hạnh phúc.”

Tuy nhiên:

Khổ không nhất thiết nằm ở hoàn cảnh hiện tại, mà nằm ở niềm tin rằng phải thoát khỏi hoàn cảnh hiện tại thì mới ổn. Khi đó, mọi việc còn dang dở đều trở thành thứ gây bực bội: “Tại sao vẫn phải giải quyết cái này, cái kia, cái nọ?” Và bạn dễ dàng rơi vô lầm tưởng thường phóng tới tương lai, như muốn tua đi khúc thời gian này. Để không phải đối diện với nó.
Từ đó sinh ra một tầng khổ thứ hai: “Mình tu rồi, mình thiền rồi, tại sao vẫn còn bị kẹt trong cảnh này mà không tiến tới?” Ta không chỉ khó chịu với hoàn cảnh, mà còn bắt đầu phán xét chính mình là chưa tiến bộ, vô dụng, chưa đủ tỉnh thức.
Bản ngã rất khéo ở chỗ nó đứng về phía một mong muốn có vẻ đúng. Ví dụ: có thể một môi trường cũ không còn phù hợp thay vì để dòng chảy khép lại nó một cách tự nhiên, ta chỉ quan sát dòng chảy mà thuận theo. Nhưng ego chen vào và thúc: “Đúng rồi, cắt nhanh đi. Giải quyết hết đi. Thoát khỏi đây đi. Xong rồi mày sẽ hạnh phúc.”
Vì vậy cần phân biệt hai thứ: một chuyển động thực tế của đời sống và sự chống đối thực tại hiện tại. Ta hoàn toàn có thể rời một nơi, đóng một công việc, giải quyết một mớ hỗn độn; nhưng không cần biến cái tương lai sau đó thành điều kiện để mình được bình an.
Dù đổi được hoàn cảnh, nếu cơ chế này còn, nó sẽ tìm một thứ khác để bám vào. Hôm nay là “giải quyết xong đống này”, ngày mai là “có đống khác cần bỏ nốt”, rồi sau đó lại một điều kiện khác. Ngày xưa có thể là nhà, xe, thành tựu; về sau ham muốn trở nên tinh tế hơn, nhưng cấu trúc vẫn là: “khi X xảy ra, mình mới thật sự sống.”
Do đó, việc quan trọng bật nhất không phải là bỏ hay không mà là nhìn thấy ảo ảnh: tương lai sẽ cứu mình khỏi hiện tại.